ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ: Παρουσίαση του βιβλίου του από το Βασίλειο Χριστόπουλο


ΚΑΛΑΦΑΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΑπό τις εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ κυκλοφόρησε το βιβλίο του ΘΑΝΑΣΗ ΚΑΛΑΦΑΤΗ, Από το Λυκόφως στο Λυκαυγές 1944–1959. Κοινωνική ωρίμανση και πολιτική στράτευση
.

Στην Πάτρα, η παρουσίαση του βιβλίου έγινε το Σάββατο το μεσημέρι 23 Μάη 2015, στον κήπο του Πολύεδρου

Στην εκδήλωση μίλησαν ο γιατρός Ηλίας Γρηγόρης, η αρχιτέκτων Βαρβάρα Δεσποινιάδου, ο επίκουρος καθηγητής του ΑΤΕΙ Μεσολογγίου Δημήτρης Καπογιάννης και ο συγγραφέας Βασίλειος Χριστόπουλος.

Στη συζήτηση έκανε ενδιαφέρουσα παρέμβαση και ο ιστορικός Βασίλης Λάζαρης.

Παράλληλα παρουσιάστηκε και το λεύκωμα «Αγία Μαύρα» με 25 μεταξοτυπίες του γνωστού εικαστικού δημιουργού και δάσκαλου Γιάννη Ψυχοπαίδη, εμπνευσμένο από το βιβλίο του Θανάση Καλαφάτη.


ΚΑΛΑΦΑΤΗΣΟ Θανάσης Καλαφάτης γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1941. Σπούδασε στην Αθήνα Οικονομικά και Νομικά στην Ανωτάτη Εμπορική και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι και την Αθήνα στην Οικονομία και την Ιστορία.

Ενεργός «πολίτης» στην Αριστερά από τα πρώιμα μαθητικά του χρόνια στη Λευκάδα, συνέχισε στα φοιτητικά του χρόνια την αγωνιστική, πολιτική και συνδικαλιστική του δράση στη Νεολαία της ΕΔΑ, στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη και στους τοπικούς συλλόγους. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας φυλακίστηκε και έμεινε για πολλά χρόνια έγκλειστος για την αντιστασιακή του δράση. Πανεπιστημιακός δάσκαλος τη μεταδικτατορική περίοδο, δίδαξε Οικονομία και Οικονομική Ιστορία ως Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο και στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Σήμερα διδάσκει Οικονομική Ιστορία στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και είναι Πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ).

 

Η Εισήγηση:
Θα σας καταθέσω μερικές σκέψεις για τη λογοτεχνική αξία των 64 σύντομων αφηγημάτων .
Από πολλούς χαρακτηρίζονται ιστορικά – κοινωνικά αφηγήματα. Ο Σ. Ασδραχάς μάλιστα μας προτρέπει να τα διαβάσουμε σαν «μία ιδιότυπη μορφή ιστοριογραφίας».
Προσωπικά και τα 64 αφηγήματα θα τα χαρακτήριζα μικρά ιστορικά διηγήματα κατά αναλογίαν του καθιερωμένου όρου «ιστορικό μυθιστόρημα».
Σύμφωνα με τον ορισμό του Μ. Βίττι, το σύγχρονο ιστορικό μυθιστόρημα δεν υπηρετεί τη φυγή από τη σημερινή πραγματικότητα (όπως στην περίπτωση του Ουόλτερ Σκότ), ούτε φωτίζει μόνο συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα κάποιας παλιότερης εποχής. Αλλά «αναδεικνύει τις αντιστοιχίες ανάμεσα σε εκείνη την εποχή και στη σημερινή ώστε να φωτιστεί καλύτερα η δική μας…»
Και κατά κάποια άλλη παραλλαγή ο συγγραφέας μελετά την υπαρξιακή κατάσταση του ανθρώπου στις τότε συνθήκες προκειμένου να ανακαλύψει και να προβάλει ομοιότητες με τις συνθήκες της δικής του εποχής.

Ακριβώς τα ίδια υποστηρίζει και ο συγγραφέας : γράφει για την παιδική – εφηβική του ηλικία για να αναφερθεί και στις δυσκολίες του σήμερα. Στις αντιστοιχίες του χτες με το σήμερα.
(Περιέχεται  σε πρόσφατη συνέντευξή του στην Αυγή).
Και πράγματι. Καθώς διαβάζουμε τα 64 μικρά διηγήματα μπαίνουμε στον υπαρξιακό κόσμου ενός παιδιού – εφήβου στις συνθήκες της τότε εποχής. Η Ελλάδα του εμφυλίου ηττημένη, βρίσκεται απέναντι στη θηλιά και τα προτεταμένα όπλα της Δεξιάς. Αλλά και σήμερα; Η χρεοκοπημένη Ελλάδα δεν βρίσκεται με τη θηλιά των δανειστών στους λαιμούς μας; Μοιραία αποκαλύπτονται ομοιότητες και διαφορές με το σήμερα.

Όλα αυτά, βέβαια, αφορούν τη θεωρία αλλά και τις ομολογημένες (στην ΑΥΓΗ) προθέσεις του συγγραφέα.
Ας δούμε τώρα την πράξη, το αποτέλεσμα πόσο δικαιώνει τις λογοτεχνικές προθέσεις του. Από αυτά τα μικρά ιστορικά διηγήματα επιτρέψτε μου να σας δώσω μερικά δείγματα υψηλής λογοτεχνικής αξίας, αναφέροντας και κάποιες άλλες γενικές παραμέτρους που συνηγορούν στο ότι πρόκειται για (ιστορικά) διηγήματα .

Το στοιχείο της μυθοπλασίας:
Μέσα στο ιστορικό περιβάλλον ο συγγραφέας ορμάται από παιδικές αναμνήσεις, από ακούσματα μεγαλυτέρων, αλλά και από τη φαντασία του. Κυρίως όμως από συναισθήματα, από υπαρξιακές καταστάσεις που έχει βιώσει. Μας τα μεταγγίζει μέσα από μικρές ιστορίες της καθημερινής ζωής, πραγματικές ή φανταστικές, που πλάθει ή αναπλάθει.
Μας αφηγείται χωρίς να μας μιλάει απ’ ευθείας για τα προσωπικά του συναισθήματα. Μόνο με τη δράση, με την εικόνα και τους συμβολισμούς της.
Υπόδειγμα υψηλής μυθοπλασίας, το 3ο Διήγημα, Η τελευταία Επιθυμία: Διαβάζω ένα απόσπασμα. ………………………………..
Το μήνυμα με τις 4 στογγυλεμένες πέτρες του γιαλού, τα 4 λευκά βότσαλα είναι μια ποιητική αλληγορία: Τα βότσαλα που μπορούν να ιδωθούν με πολλές σημασίες: Το σπίτι που δεν μπόρεσε να κτίσει για την οικογένεια, η βεβαιότητα του νέου κόσμου που οραματίζεται, η μεταστοιχείωσή τους σε έργα τέχνης. Πουθενά ο πόνος, η οργή, για τον μελλοθάνατο πρωταγωνιστή που τυχαίνει να είναι και ο πατέρας του συγγραφέα.
Αλληγορίες και συμβολισμούς βρίσκουμε σε πολλά διηγήματα.
Ας δούμε και την κλιμάκωση της έντασης και πως συντελείται με τη βαθμιαία μετάθεση του κέντρου βάρους του διηγήματος.
Αν το διήγημα σταματήσει με την παράδοση των βότσαλων, το κέντρο βάρους είναι τα συμβολικά δώρα, η αλληγορία των 4 βότσαλων. Πλήρες.
Αν τελειώσει παρακάτω με το στοιχείο ότι η γυναίκα ποτέ δεν τόλμησε να τα παραδώσει, το κέντρο βάρους μετατίθεται στο φόβο που πλακώνει τις ζωές των ανθρώπων μετά την ήττα του λαού και την παλινόρθωση του δεξιού κράτους. Και πάλι πλήρες.
Αλλά τελειώνει με την εξομολόγηση: Με το μεταφυσικό φόβο της θρησκείας και την ανάγκη της ετοιμοθάνατης να συγχωρεθεί που δεν παρέδωσε τα 4 βότσαλα.
Το μικρό διήγημα αποκτά μέσα σε λίγες γραμμές πολλά επίπεδα σημασιών και πολλές κλιμακώσεις έντασης.

Περιγραφική δύναμη σκηνών της καθημερινής ζωής.
Τα διηγήματα είναι γεμάτα από σκηνές και εικόνες δυνατές, αντιπροσωπευτικές ενός γενικότερου κοινωνικού δράματος που βιώνει η επαρχία.
Παράδειγμα: Ο νικημένος από το Βάκιλο του Κωχ.
Η μάννα με το φυματικό παιδί που έχοντάς το διπλωμένο μέσα σε ένα ξύλινο κασόνι με ρόδες το περιφέρει στην πόλη, ζητιανεύοντας. Βρέχει, το καρότσι ανατρέπεται, το άρρωστο παιδί πέφτει στο χώμα, είναι βρεγμένο, βήχει. Βήχει ακατάπαυστα τόσο που ο κόσμος αποφεύγει να πλησιάσει. Σκηνή από τον εφιαλτικό παιδικό κόσμο που μόνο ο Ντίκενς μας έχει δώσει. Διαβάζω το σχετικό απόσπασμα ………………..

Για τη γλώσσα και το λογοτεχνικό ύφος.
Ο συγγραφέας έχει προσδώσει στη γλώσσα ακρίβεια και λιτότητα. Και το ύφος χαρακτηρίζεται από τη μικρή και κοφτή – τη σύντομη περίοδο, από μια λαϊκότητα και μια συγκρατημένη συγκίνηση. Συνήθως η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη αλλά και στην αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο (όπως τα 2 διηγήματα από τα οποία διάβασα αποσπάσματα) , υπάρχει διάχυτη η συγκίνηση της πρωτο-πρόσωπης αφήγησης. Μια συγκίνηση που δονεί το κείμενο συγκρατημένα και γίνεται άμεσα αντιληπτή, χωρίς όμως συναισθηματικές φορτίσεις και μελοδραματισμούς.

Συμπέρασμα:
Ο συγγραφέας μέσα στην ιστορική ακρίβεια της εποχής βάζει τη λογοτεχνική του πνοή. Κινείται άνετα ανάμεσα στα όρια της Ιστορίας (ιστορικά γεγονότα), της αυτοβιογραφίας (πραγματικά γεγονότα) και της μυθοπλασίας (κυρίως σε σκηνές καθημερινής ζωής εκκινώντας από ερεθίσματα παιδικές εικόνες που αναπλάθονται) .

Τα διηγήματα συνιστούν ένα μικρό ποτάμι, που ακολουθεί την ανεξάρτητη πορεία του, σαν παραπόταμος του μεγάλου ποταμού της Ιστορίας.
Με τον τρόπο αυτό πετυχαίνει τη βαθύτερη γνωριμία με την Ιστορία και μάλιστα με το αδιερεύνητο μέρος της, αυτό της καθημερινής ζωής των παιδιών και εφήβων.
Ο ίδιος ο συγγραφέας μας αναφέρει: «ο παιδικός μας κόσμος σε αυτή τη μικρή πόλη τέμνονταν συνέχεια με ιστορικά γεγονότα που μας ξεπερνούσαν» ( σ. 102).

Πριν κλείσω δυο λόγια για τις εικόνες του Γιάννη Ψυχοπαίδη. Ταιριαστές και σε πλήρη αντιστοιχία με τα ιστορικά διηγήματα (υψηλής λογοτεχνικής αξίας) του Καλαφάτη. Ιστορικά φωτογραφικά τεκμήρια με καλλιτεχνική επέμβαση . Με φανερή την πρόθεση του ζωγράφου να τα πλάσσει. Και τελικά τα μεταπλάθει σε έργα τέχνης. Ή να το διατυπώσω διαφορετικά: έργα τέχνης με μήτρα, με προέλευση το ιστορικό φωτογραφικό τεκμήριο. Μια τέχνη που ο Ψυχοπαίδης την κατέχει καλά και την υπηρετεί από χρόνια.

Advertisement

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: